UvA

Rutger Helmers, februari 2012:

Het werk zit erop. Na iets meer dan vier jaar onderzoek is mijn proefschrift over negentiende-eeuwse Russische opera voltooid en kan ik de dagen tot aan de verdediging tellen.

Het ligt voor de hand dat dit onderwerp me naar de voormalige hoofdstad van het Russische rijk zou leiden, en mijn bezoeken aan Sint-Petersburg horen zonder twijfel tot de hoogtepunten van mijn tijd als promovendus. Ik heb er niet alleen het leeuwendeel van mijn bronnen verzameld, ik heb er enorm veel geleerd over de Russische cultuur en genoten van wat deze wonderlijke stad te bieden heeft. Het NIP heeft me steeds ondersteund bij deze bezoeken en vormde een gastvrij en vertrouwd eilandje in deze voor mij – aanvankelijk dan toch – onbekende wereld.

Helaas was ik nooit meer dan een paar weken achtereen in Rusland. Dat betekent dat mijn tijd in Sint-Petersburg grotendeels is opgegaan aan het vergaren van zoveel mogelijk kopieën, scans en aantekeningen, die ik dan thuis in Nederland pas op mijn gemak kon bestuderen. Het meeste werk heb ik gedaan op de verschillende locaties van de Russische Nationale Bibliotheek: in het nieuwe gebouw bij Park Pobedy, in de krantenafdeling aan de Fontanka, en het hoofdgebouw aan de Nevski Prospekt – waar een van de belangrijke figuren uit het proefschrift, de kunstcriticus Vladimir Stasov, decennialang als bibliothecaris heeft gewerkt.

Hoe werden nationalisme en het ideaal van nationale kunst in negentiende-eeuws Rusland, afgewogen tegen het gebruik van internationale tradities en trends?

Op basis van de bronnen die ik in Sint-Petersburg heb verzameld, heb ik onderzocht hoe nationalisme en het ideaal van nationale kunst in het negentiende-eeuwse Rusland werden afgewogen tegen het gebruik van internationale tradities en trends. Hoewel Rusland onmiskenbaar eigen, herkenbare operatradities heeft, hoop ik met mijn proefschrift te laten zien hoe de negentiende-eeuwse Russische operawereld, en de rol van het nationale denken daarin, beter begrepen kunnen worden door juist aandacht te schenken aan werken en aspecten van werken die merkbaar aansloten bij Westerse ontwikkelingen en conventies.

Het is nog niet duidelijk wat ik na mijn promotie ga doen, maar ik hoop dat mijn onderzoek me gauw weer terugbrengt in Sint-Petersburg. Of anders kom ik voor de verandering gewoon eens met vakantie.

Rutger Helmers promoveerde op 2 februari aan de Univeristeit Utrecht op zijn proefschrift: Not Russian Enough: The Negotiation of Nationalism in Nineteenth-Century Russian Opera.